- VICHAR BANK

બજેટ બોલે છે – બાર બાર મોદી સરકાર !

2014માં ચૂંટણી પહેલાં નારો ગુંજ્યો હતો ‘અબ કી બાર મોદી સરકાર’. હવે 2019ની લોકસભાની ચૂંટણી નજીક છે એટલે નારો શરૂ થયા પહેલાં જ 2019ના કેન્દ્રના વચગાળાના  બજેટમાં જે ગુંજારવ સંભળાય છે, તે ભાજપના અપેક્ષિત ભાવિ નારા ‘બાર બાર મોદી સરકાર’ જેવો અને લોકોને ગમી જાય તેવા વચનોનો નવો ગુલદસ્તો છે.

ભારતીય ઉદ્યોગ જગતે તેને હોશ અને જોશના સંગમ સમો ગણાવ્યો છે. નાના અને મધ્યમ વેપારીઓ જાહેરાતોથી ખુશ છે, પરંતુ ઉત્સાહિત થયા નથી. મધ્યમ વર્ગ પાંચ લાખ સુધીની આવક સંપૂર્ણપણે કરમૂક્ત થતા રાજી રાજી છે. ખેડૂતોના આક્રોશ સામે સરકારે બે હેક્ટર એટલે કે પાંચ એકરથી ઓછી જમીનવાળા ખેડૂતોને દરવર્ષે 6000 રૂપિયાની ગેરંટીવાળી પ્રધાનમંત્રી ખેડૂત સન્માન નીધિ યોજનાની જાહેરાત કરતા થોડો રોષ શાંત પડ્યો હોવાની સરકારને અપેક્ષા છે. આ યોજના 1લી ડિસેમ્બર 2018 થી જ શરૂ કરી દેવાની છે. સરકારે ગણિત માંડી સમજાવ્યું છે કે આ યોજના માટે 75000 કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે અને 20000 કરોડ રૂપિયા વધારે રાખવામાં આવ્યા છે. આ યોજનાનો અર્થ એ છે કે જો સરખો અમલ થાય તો 12 કરોડ પરિવારો એટલે કે અંદાજે 40 કરોડ લોકો સુધી આ ફૂલ નહિં તો ફૂલની પાંખડી જેવી સહાય ખેડૂતોને મળશે. એક જાહેરાત આવકારદાયક છે જે ખેડૂત સમય પર દેવુ ચૂકવે તેને મળતી સબસીડી 3 ટકાથી વધારીને 5 ટકા કરવામાં આવી છે. અલબત્ત લોન કિસાન ક્રેડીટ કાર્ડ દ્વરા લેવાઈ હોવી જરૂરી છે.

શ્રમિકો માટે જે જાહેરાત થઈ છે તેમાં જો કોઈ શ્રમિક 29 વર્ષની ઉંમરે દર મહિને રૂ. 100 જમા કરાવશે કે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરમાં જ રૂ. 55 દર મહિને જમા કરાવશે તો એવા શ્રમિકોને પેન્શન પેટે 60 વર્ષની ઉંમર પછી જીવે ત્યાં સુધી દર મહિને રૂ. 3000 નું પેન્શન મળશે. શ્રમિકોના સુરક્ષિત ભાવિની દ્રષ્ટિએ આ યોજના ઉપયોગી બનશે તેવી અપેક્ષા છે. કામ-ધંધા માટે પરિવારથી અલગ બીજા શહેરોમાં રહેનાર લોકો માટે બીજા ઘરના નિર્ધારિત ભાડા પર આવકવેરામાં રાહત મળશે. એક ઘર વેચીને 2 કરોડ રૂપિયા સુધીના કેપીટલ ગેઈનથી હવે 1 ઘરના બદલે 2 ઘર ખરીદી શકાશે. બિઝનેસમેન માટે જોઈએ તો ખાસ કરીને એમએસએમઈ માટે જે જાહેરાતો થઈ છે.

 તેનું પુનરાવર્તન જ થયુ હોય તેવો વ્યાપારીઓનો પ્રતિભાવ છે. જીએસટી હેઠળ રજીસ્ટર્ડ કંપનીઓને 1 કરોડ સુધીની લોન પર 2 ટકાની સબસીડી જરૂર મળી છે.

            મહિલા વર્ગ પણ મહત્વનો હોવાથી સરકારે ગર્ભવતી મહિલાઓમાટે 26 અઠવાડિયાની મેટરનીટી લીવ અને પ્રધાનમંત્રી માતૃવંદના યોજનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ યોજનાથી નોકરિયાત વર્ગની મહિલાઓને પ્રોત્સાહન મળશે તેવી સરકારની ગણતરી છે. આ સિવાય ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ 6 કરોડ મહિલાઓને મફત એલપીજી સીલીન્ડર આપવાની જાહેરાત પણ મહિલાઓને ખુશખુશાલ કરી દેવાનુ પગલું છે. પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજનાનો લાભ મેળવનારાઓમાં 70 ટકા મહિલાઓ છે. અગાઉ પણ મહિલાલક્ષી યોજનાઓની અનેક પ્રકારની જાહેરાતો દ્વારા મોદી સરકારે મહિલા મતબેંકને મજબૂત કરતા રહેવાની કવાયત આરંભથી જ જારી રાખી છે.

            ગામડાઓમાં માળખાગત સુવિધાઓ પર વધુ જોર અપાયુ છે. ગયા બજેટમાં પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના હેઠળ જે રૂ. 15,500 કરોડનુ હતુ  તેને 23 ટકા વધારી દેવાયુ છે. એ જ રીતે મનરેગામાં પણ ગયા વર્ષના બજેટના 55,000 કરોડની સરખામણીમાં આ વર્ષે 60,000 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. દેશમાં પહેલીવાર ગૌવંશ સંસાધન વધારવા માટે રાષ્ટ્રિય કામધેનુ પંચની રચનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે અને અલાયદો મત્સ્ય પાલન વિભાગ બનશે. આ જાહેરાતની અસર અંદાજે 6 કરોડ પરિવારો સુધી સ્પર્શશે તેવો અંદાજ છે.

            સંરક્ષણ ક્ષેત્રે બજેટને 7 ટકા વધારવામાં આવ્યુ છે. ગયા વર્ષના 2.85 લાખ કરોડની ફાળવણી સામે આ વર્ષે 3.05 લાખ કરોડની ફાળવણી થઈ છે. આપણી સરહદના બે પડોશી રાષ્ટ્રો સાથે તુલના કરીએ તો પાકિસ્તાન રૂ. 86 હજાર કરોડ અને ચીન રૂ. 9.84 લાખ કરોડથી સૈન્ય શક્તિનું સંચાલન કરે છે.

            આંકડાઓ તો ઘણાં છે. યોજનાઓની ભરમાર છે. વચનોની લહાણી છે અને એ રીતે કેન્દ્રના આ વચગાળાના બજેટને પૂર્ણ કક્ષાના બજેટની જેમ જ રજૂ કરાયુ હોય તેવુ જણાય છે. સરકાર પાસે તેના પર અમલ માટે માંડ બે મહિનાનો સમય બચ્યો છે અને લોકસભાની ચૂંટણી થયા પછીનુ ચિત્ર શું હશે તેના પર બજેટની વાસ્તવિક અસરોનું ભાવિ નક્કી થશે, તે સમજાય તેવી બાબત છે. હા, નાણાંમંત્રી તરીકે પિયુષ ગોયલે પ્રશંસાપાત્ર કામગીરી નિભાવી જાણી છે. તેમણે નાણાંકીય ખાધને 3.4 ટકાથી વધવા દીધી નથી અને જે પ્રકારે ટૂંકાગાળાની પ્રાથમિકતાઓને ન્યાય આપવા પ્રયત્ન કર્યો છે તે તેમની આંકડાઓની સૂઝબૂઝ સાથે રાજકીય કૂનેહ પણ દર્શાવે છે. સીમાંત ખેડૂતો માટે આવકની યોજના બનાવવી તે સરકાર માટે સદા ખર્ચાળ હોય છે, છતાં નાણાંમંત્રીએ હિંમત કરી છે. અર્થતંત્રને 5 લાખ કરોડના વ્યાપમાં મૂકવાનુ લક્ષ્ય છે અને તે માટે માળખાકીય સુવિધા ડીજીટલ તકો અને સુવિધામાં વધારા પર જોર અપાયુ છે, પરંતુ આવકના મોરચે અનેક પ્રકારની મર્યાદાઓના કારણે તે કેટલુ શક્ય બનશે તે શંકાનો વિષય પણ છે અલબત્ત કરનો વિસ્તાર અને સંગ્રહ, જીએસટીની ઉંચી વસુલાત અને વિનિવેશની મહત્વકાંક્ષી યોજનાઓ પર નાણાંમંત્રીનુ ફોકસ હશે. આ બજેટથી ઓટો અને નોટબંધી પછી સતત પીછેહઠ કરનાર રીયલ એસ્ટેટને બળ મળ્યું છે. ઓટોમોબાઈલમાં મધ્યમવર્ગ અને ગ્રામીણ ક્ષેત્રોમાંથી માંગ વધશે તે અપેક્ષિત છે. એનપીએને સુધારવાના પ્રયાસોથી બેંકીંગ ક્ષેત્રમાં સુધારો લાવવાનો પ્રયાસ કરાયો છે. રીઝર્વ બેંક લીક્વીડીટી વધારવા અને વ્યાજદરોને ઘટાડવાના પગલાં ભરે તો વિકાસ દર ઉંચો લાવવામાં ધીમી પણ ચોક્કસ પ્રગતિ થઈ શકે.

            માત્ર ત્રણ મહિના પછી કેન્દ્ર સરકારે લોકસેવાનું સરવૈયુ બતાવવાનું છે ત્યારે જ કેન્દ્રની મોદી સરકારનો બજેટનો આ પ્રકારનો પ્રયાસ તેને માટે લાભદાયી છે તે દીવા જેવી સ્પષ્ટ બાબત છે. મોદી સરકારને પુનઃ સત્તારૂઢ થવુ હોય તો બીજા કોઈની પણ ચિંતા કર્યા વગર 125 કરોડની વસતીમાં જેટલા પણ મતદારો છે તેમાંથી વધુમાં વધુ સંખ્યાને તેણે પોતાની તરફ આકર્ષવી પડે, તે હકિકત છે. સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો ગરીબ, શ્રમિક, ખેડૂત, મહિલા અને મધ્યમવર્ગને જો ખુશ કરી શકાય તો બીજું શું જોઈએ ? કેન્દ્રના બજેટમાં આ જ બાબતને કેન્દ્ર સ્થાને રખાઈ છે.

            સામાન્ય પ્રતિભાવોની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો સોશિયલ મીડિયા પર આ વખતે સૌથી વધુ પ્રતિભાવો જોવા મળ્યા છે. કોઈએ લખ્યું કે બેરોજગારી 230 ટકા વધી છતાં રોજગારની કોઈ મોટી યોજના ન આવી ! કોઈએ લખ્યું કે સરકાર 25 ટકા સામાન નાના વેપારીઓથી ખરીદવાની જાહેરાત કરે છે અને એમએસએમઈ માટે 59 મિનિટમાં 1 કરોડ રૂપિયા લોન આપવાની યોજના છે, પરંતુ શું આ વખતે નાના વેપારીઓને વાયદામાં લપેટવાનો વ્યૂહ છે ?!  કોઈએ એવી ટીપ્પણી કે, સરકારનું વિઝન-2030 સુધીનુ છે અને તેમાં સંપૂર્ણ ભારત ડીજીટલ હશે તથા ડીજીટલ અર્થવ્યવસ્થાનું નિર્માણ કરાશે, પરંતુ 2020 થી 2030 કઈ રીતે પસાર થશે ?! સોશિયલ મીડિયા પર વિપક્ષો જે કર્તવ્ય ભૂલ્યા તેને જનતાએ યાદ કરાવી છે. 2014માં સ્માર્ટ સીટીની યોજનામાં 7000 કરોડ રૂપિયા ફળવાયા હતા. પાંચ વર્ષમાં સ્માર્ટ સીટી હેઠળ જે કામ ચાલી રહ્યું છે તેમાં પ્રગતિ માત્ર 6 ટકા છે. લોકોએ કોમેન્ટ કરી છે કે, બજેટ પ્રવચનમાં સ્માર્ટ સીટીના સ્ટેટસ વિશે પણ ચર્ચા ન થઈ કે ન કશો ઉલ્લેખ થયો. શું આ બજેટની યોજનાઓનું પણ આવું જ થશે ?!

            અલબત્ત લોકશાહીમાં સરકાર, વિરોધ પક્ષો અને જનતા એમ દરેકનુ મહત્વ છે. સરકાર સંકલ્પ કરે અને યોગ્ય દિશામાં નિષ્ઠાપૂર્વક પરિશ્રમ કરે તો કાર્યસિદ્ધિ હાંસલ થાય છે. સંપૂર્ણ સિદ્ધિ ન મળે તો પણ લોકો સરકારના સાચા પ્રયત્નોને પીઠબળ આપતા હોય છે. વિકાસના કાર્યોમાં વિપક્ષનો પણ રચનાત્મક સહયોગ આવકાર્ય હોય છે. ચૂંટણી આવે ત્યારે જ લ્હાણી થાય તે અભિગમ યોગ્ય નથી. બજેટનો રંગ રાજકીય હોય તેના બદલે આર્થિક હોય તે હિતાવહ છે. બજેટની પ્રશંસા કે ટીકા, એ લોકશાહીમાં નવી વાત નથી. આ બજેટની પણ પ્રશંસા અને ટીકા બંને થાય છે. જનતા માટે એટલું જ મહત્વનુ છે કે બજેટમાં કરાયેલી જાહેરાતો અનુસાર તેના સુધી બજેટના લાભો પહોંચે છે કે નહિ ?

            આપણે આશા રાખીએ કે સરકારની ગણતરી જે હોય તે, પરંતુ બજેટના લાભો ભારતની તમામ જનતાને સમયસર મળે અને દેશના વિકાસની ગાડી રાજકીય અવરોધો વચ્ચે ખોરવાયા વગર સડસડાટ આગળ દોડતી રહે.

 

 

 

 

 

0Shares